Կեցության ընտրական ցենզի ներդրումը՝ Հայաստանի ժողովրդավարությանը վնասող քայլ

Որպես Հայաստանի առաջին օմբուդսմեն, ես խորը մտահոգված եմ Ընտրական օրենսգրքում առաջարկվող փոփոխությունների մասին, որոնք նախատեսում են ներդնել կեցության ընտրական ցենզ։ Իմ կարծիքով, այս նախաձեռնությունը խորը հետընթաց է իրավական պետության հիմնարար սկզբունքներից և ժողովրդավարական նորմերից։

Այս օրենքի պահանջը, որ ընտրություններին մասնակցելու համար քաղաքացին պետք է նախորդ տարվա ընթացքում 183 օր և ավելի գտնվի Հայաստանում, ուղղված է բոլոր նրանց, ովքեր ստիպված են եղել երկրից հեռանալ՝ տնտեսական, քաղաքական կամ այլ պատճառներով։ Փաստացի, այն փորձում է զրկել լիիրավ քաղաքացիներին իրենց ձայնի իրավունքից, ինչը, իմ կարծիքով, պետության հետամնացության և ժողովրդավարական գործընթացների նկատմամբ անտեսողության հստակ նշան է։

Ես կարծում եմ, որ այս օրենքի քննարկմանը հանգեցրել են վերջին խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները։ Փաստ է, որ ընտրություններին մասնակցելու համար Հայաստան եկած քաղաքացիների ձայնը չի աջակցել իշխող կուսակցությանը, ինչը, թեև փորձեցին սրբագրել, բացահայտ էր։ Երբեմնի հնչեցված արդյունքները չեն համապատասխանել իրականությանը, և ես համոզված եմ, որ հենց այս անհամաչափությունը դարձել է այլ երկրներում բնակվող հայերի ընտրական իրավունքը սահմանափակելու մտադրության հիմնական պատճառը։

Այս նախաձեռնությունը չի կարող կապված լինել Սահմանադրական դատարանում ընտրությունների արդյունքների վիճարկման գործընթացների հետ։ Իհարկե, տեսականորեն կարող է որոշվել երկրորդ փուլ նշանակելը, սակայն ես չեմ կարող ակնկալել նման որոշում, քանի որ Սահմանադրական դատարանը, ինչպես և մեր ողջ դատական համակարգը, այսօր գործադիր իշխանության վերահսկողության տակ է։

Այնուամենայնիվ, նման օրենքի ընդունվելու դեպքում այն անհատապես պետք է բողոքարկվի։ Եթե դատարանը հօգուտ իշխանության որոշում կայացնի, այն կազդանա 800 000-ից ավելի հայ քաղաքացու վրա, ովքեր բնակվում են արտերկրում։ Քաղաքացիությունը բարձրագույն կարգավիճակ է, և ձայնի իրավունքից զրկելը ցանկացած երկրի համար, որը ձգտում է ժողովրդավարական համակարգի և իրավական պետության ձևավորման, ամենալուրջ խախտումներից մեկն է։

Այս իրավիճակը բացարձակապես աննախադեպ է, և դրա դեմ պայքարը պարտադիր է, նույնիսկ այն պայմաններում, երբ դատական համակարգը չի ապահովում անկախություն։ Եթե մենք չդիմենք դատարան, դա կարող է մեկնաբանվել որպես համաձայնություն։ Այդ պատճառով վիճարկման ընթացակարգը պարտադիր է։ Այս հարցը պետք է հասցնել ոչ միայն մեր երկրի դատական ատյաններ, այլև միջազգային հարթակներ՝ Եվրոպական դատարան, ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարան, քանի որ այս գործողությունը հետընթաց է ժողովրդավարական սկզբունքներից և իրավական պետության հիմունքներից։ Այն պետք է դառնա բոլոր քաղաքական ուժերի և հասարակական շարժումների ընդհանուր պայքարի թեմա։